ဆီ နဲ႔ ဆပ္ျပာမႈန္႔

ဆီ နဲ႔ ဆပ္ျပာမႈန္႔

ဟိုး … တေလာေလာက္က စားသံုးဆီနဲ႔ပတ္သက္လို႔ ဆပ္ျပာမႈန္႔ေတြထည့္ၿပီးေရာင္းတယ္၊ မသမာသူေတြက မေကာင္းတဲ့ဆီေတြကို ျပန္ေရာင္းလို႔ရေအာင္လုပ္တယ္၊ ဒါေၾကာင့္ မစားသင့္ဘူး၊ စားရင္ ကင္ဆာျဖစ္မယ္ ဘာျဖစ္မယ္ေတြေျပာတာကို မီဒီယာေတြေပၚမွာ ေတြ႕ခဲ့ရတယ္၊ ၾကာပါၿပီ၊

ဒါကို အခုတေလာ ဗရုတ္သုကၡမန္ဒိုင္ တစ္ခုက ေခ်းေျခာက္ေရႏႈး လုပ္လာတာ ေတြ႕လာရျပန္ပါတယ္၊ အဲဒီကိစၥကို ၂၀၁၃ ထဲမွာ ကၽြန္ေတာ္ တစ္ခါေရးခဲ့ဘူးတယ္၊ အဲဒီတုန္းက ဆပ္ျပာမႈန္႔ထည့္တဲ့ကိစၥေလး အေၾကာင္းေလာက္ပဲေရးခဲ့တာပါ၊ တျခားေျပာတာေလးေတြလည္း ေတြ႕ရပါေသးတယ္၊ မသမာတဲ့ ဆီကုန္သည္ေတြက ဆီကို အပူေပးၿပီး ေရေတြထည့္ေမႊေနတာေတြ႕တယ္၊ ဒါမေကာင္းဘူး၊ ဆီကိုပြားေအာင္ ေရထိုးၿပီးေရာင္းတာ ဘာညာဆိုၿပီး ေျပာၾကတာလည္းရွိတယ္။

ဒါဟာ တစ္စြန္းတစ္စ သိလာတဲ့ အခ်က္ကို မိမိထင္ျမင္သလို ပံုေဖာ္ေျပာဆိုေနၾကတာပါ၊ နည္းပညာအေျခခံကို မသိလို႔ ေျပာရာကေန ခ်ဲ႕ကားသြားၿပီး မေကာင္းတဲ့ ပံုေဖာ္ေျပာဆိုခ်က္ေတြျဖစ္သြားတာပါ၊ ဒီေနရာမွာ မသိေသးသူေတြ သိရေအာင္ စားသံုးဆီ၊ ဆပ္ျပာ နဲ႔ ေရ တို႔ရဲ႕ ဆက္စပ္ ပတ္သက္မႈကို အမ်ားသိေအာင္ အတတ္နိုင္ဆံုး လိုတိုရွင္း တင္ျပပါ့မယ္၊ နည္းပညာပိုင္းဆိုင္ရာေတြကို လိပ္ပတ္လည္ေအာင္ ေျပာရရင္ေတာ့ အေတာ္ရွည္ပါလိမ့္မယ္။

စားသံုးဆီဆိုတာ ဆီထြက္သီးနွံ တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကို ႀကိတ္ခြဲထုတ္လုပ္ၿပီး ထြက္လာတာပါ၊ ဆီစက္ကေန ႀကိတ္ခြဲလိုက္လို႔ ထြက္လာတဲ့ဆီဟာ စားဆီ ဆိုေပမင့္ နည္းပညာအလိုအရကေတာ့ ဆီၾကမ္း (Crude oil) လို႔ပဲ သတ္မွတ္ပါတယ္၊ ဒါကို က်န္းမာေရးနဲ႔ ညီညြတ္တဲ့ အရည္အေသြးေကာင္းမြန္တဲ့ စားသံုးဆီရဖို႔ဆိုရင္ ျပဳျပင္ယူရပါေသးတယ္၊ ဒီအတိုင္းစားသံုးရင္ ဒီဆီၾကမ္းထဲမွာပါေနတဲ့ အျခားပါဝင္ပစၥည္းေတြေၾကာင့္ က်န္းမာေရးအတြက္ မေကာင္းတာရွိနိုင္သလို ဆီအရည္အေသြးပိုင္းကိုလည္း ထိခိုက္နိုင္ပါတယ္၊

ျမန္မာနိုင္ငံမွာေတာ့ ပဲဆီ နွမ္းဆီ စစ္စစ္ကို တန္ဘိုးထား စားသံုးေလ့ရွိတယ္၊ ဆံုဆီစစ္စစ္တို႔ ပဲဆီသန္႔တို႔ ဆိုၿပီး ေျပာဆိုေၾကာ္ျငာေရာင္းၾကပါတယ္၊ တကယ္ေတာ့ ဆီသန္႔မဟုတ္ပါ၊ သန္႔မွ မသန္႔ရေသးပဲကိုး၊ ဒီေနရာ ျမန္မာစကားရဲ႕ရႈပ္ေထြး နက္နဲမႈေၾကာင့္လည္း ပါမယ္ထင္ရဲ႕၊ ေရကို ျပဳျပင္သန္႔စင္ၿပီး ထုတ္လုပ္ ေရာင္းခ်ေတာ့ ေရသန္႔ လို႔ေခၚၿပီး ပဲဆီ ႏွမ္းဆီကိုက်ေတာ့ ဘာမွ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲ သန္႔စင္ျခင္းမလုပ္ပဲ အေရာအေႏွာ မပါေအာင္ ေရာင္းတာကိုက်ေတာ့ ပဲဆီသန္႔ ႏွမ္းဆီသန္႔ ေခၚၾကျပန္ေရာ။

ေခၚပံုတူေပမဲ့ သက္ေရာက္ အဓိပၸါယ္ျခင္း မတူၾကျပန္ဘူး၊ နည္းပညာ အလိုအရကေတာ့ ဘာမွျပဳျပင္သန္႔စင္ျခင္း လုပ္မထားတဲ့ဆီက အေရာအေႏွာမပါလို႔ ၁၀၀% ရာႏႈန္းျပည့္ပဲဆီတို႔ ရာႏႈန္းျပည့္ႏွမ္းဆီတို႔မကလို႔ ရာႏႈန္းေက်ာ္ပဲျဖစ္ေနေန ဆီသန္႔ (Refined oil) ေတာ့ မဟုတ္တာ အေသအခ်ာပဲ။

ကဲ … ဒီေတာ့ ၾကည့္ရေအာင္ …..ဆီႀကိတ္စက္က ထြက္လာတဲ့ ဆီၾကမ္း (Crude oil) မွာ စားဖို႔သင့္တဲ့ ဆီအစိတ္အပိုင္းအျပင္ အျခား မစားသင့္တဲ့၊ အရည္အေသြးကို ထိခိုက္နိုင္တဲ့ အျခားပါဝင္ပစၥည္း ဘာေတြပါၾကသလဲ ၾကည့္ရေအာင္၊ အေရာင္၊ အနံ႔၊ အက်ိအခၽြဲဓာတ္ (Colloids)၊ ဖေယာင္းဓာတ္ (Phospholipids)၊ ဓာတ္သတၱဳအခ်ိဳ႕၊ လြင့္ေမ်ာအဆီအက္ဆစ္ (Free Fatty Acid – FFA) တို႔၊ ေရနဲ႔ အျခား ကြိစိကြစေလးေတြ ပါလာေလ့ရွိတယ္။

ကုန္ၾကမ္းဘယ္ေလာက္ေကာင္းေကာင္း အနည္းနဲ႔အမ်ားေတာ့ ပါတာခ်ည့္၊ ဒါေတြကို ဖယ္ထုတ္သန္႔စင္လိုက္မွသာ အရည္အေသြးေကာင္းမြန္တဲ့ စားသံုးဆီသန္႔ (Edible refined oil) ကို ရပါမယ္။ ဒါမွသာ နည္းပညာ အလိုအရ တကယ့္ ဆီသန္႔ျဖစ္မွာပါ။

ဆီသန္႔ျဖစ္ေအာင္လုပ္တဲ့နည္းစဥ္ (Refining process) အေၾကာင္း အၾကမ္းဖ်ဥ္း ေလ့လာၾကည့္ရေအာင္၊
နည္းလမ္းေတြက အမ်ားႀကီးရွိပါတယ္၊ အုပ္စု ခြဲၾကည့္ရင္ Alkali refining process နဲ႔ Physical refining process ဆိုၿပီးရွိတယ္၊ လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္ပံုစံနစ္အရ အသုတ္လိုက္စံနစ္ (Batch process) နဲ႔ စဥ္ဆက္မျပတ္စံနစ္ (Continuous process) (ျမန္မာလိုဆို ေအာ္ေတာ္ငုတ္တုတ္ေပါ့) ဆိုၿပီး ခြဲျခားၾကည့္လို႔ရေသးတယ္၊ Alkali refining – batch process တစ္မ်ိဳးေလာက္ ေလ့လာရေအာင္ပါ။

နည္းစဥ္ အဆင့္ဆင့္ အမ်ိဳးမ်ိဳးရွိေပမဲ့ မျဖစ္မေန အေျခခံက ငါးဆင့္ေလာက္ေတာ့ လုပ္ရတယ္။

(၁) ေကာ္ေစး လို၊ အက်ိအခၽြဲဓာတ္လို၊ အဆီဓာတ္ကို ဖယ္ထုတ္ျခင္း (Degumming)

(၂) လြင့္ေမ်ာအဆီအက္ဆစ္ဓာတ္ကို ေခ်ဖ်က္ျခင္း (Neutralizing)

(၃) အေရာင္၊ သတၳဳဓာတ္ နဲ႔ ဆပ္ျပာၾကြင္းကို ဖယ္ထုတ္ျခင္း (Bleaching)

(၄) ဖေယာင္းဓာတ္ ဖယ္ထုတ္ျခင္း၊ ေဆာင္းဒဏ္ခံနိုင္ရည္ ျမွင့္ျခင္း (Dewaxing/ Winterizing)

(၅) အနံ႔ခၽြတ္ျခင္း (Deodorizing)

အဆင့္(၁) အေနနဲ႔ ဆီၾကမ္းထဲမွာပါေနတဲ့ ေကာ္ေစးဓာတ္နဲ႔ အဆီဓာတ္ကို ဖယ္ဖို႔ ဆီကို အပူေပးၿပီး ေရနဲ႔ ေရာေမႊေပးရပါတယ္၊ ဒီလို လုပ္လိုက္ရင္ အဲဒီဓာတ္ေတြက ဆီထဲကေန ေရထဲကို ေျပာင္းၿပီး ေပ်ာ္ဝင္သြားပါတယ္၊ အဲဒီဓာတ္ေတြထဲမွာ ေရမွာမေပ်ာ္လြယ္တဲ့ဓာတ္ေတြလည္းပါေနတာမို႔ ေပ်ာ္ဝင္လြယ္သြားေအာင္ ေဖာ့စေဖာရစ္ အက္ဆစ္ (Phosphoric acid)၊ ဒါမွမဟုတ္ ဆစ္ထရစ္အက္ဆစ္ (Citric acid) တစ္ခုခု ထည့္ေပးရပါတယ္၊

ဒီလို လုပ္လိုက္ေတာ့ ဆီၾကမ္းထဲက အဲဒီဓာတ္ေတြ ေရေပ်ာ္လြယ္ၿပီး ေရထဲ ေျပာင္းေရႊ႕ေရာက္ရွိသြားၿပီဆိုမွ ဆီနဲ႔ေရကို ျပန္ခြဲထုတ္လိုက္ပါတယ္၊ ဆီနဲ႔ေရကို ခြဲထုတ္တာကေတာ့ လြယ္မွလြယ္၊ ျမန္မာစကားမွာကိုက ရွိၿပီးသား၊ ဆီနဲ႔ေရလို တျခားစီ ဆိုတာေလ၊ ဆီဆိုတာမ်ိဳးက ေရနဲ႔ ဘယ္ေတာ့မွမေရာ (စကားေတာ့ ကုန္ေအာင္ေျပာလို႔မရ၊ နည္းပညာနဲ႔ဆိုရင္ေတာ့ ေရာလို႔ရတယ္၊ ေရာၿပီးရင္ေတာ့ ဆီလည္းမဟုတ္ေတာ့ဘူး ေရလည္းမဟုတ္ေတာ့ဘူး)။

ဒုတိယအဆင့္အေနနဲ႔ လြင့္ေမ်ာအဆီအက္ဆစ္ (FFA) ကို ဖယ္ဖို႔ ဆီထဲကို ေကာ့စတစ္ဆိုဒါ (Sodium Hydroxide – NaOH) ထည့္ေမႊေပးရတယ္၊ အဲဒီအခါမွာ ဆီထဲက FFA နဲ႔ ေကာ့စတစ္နဲ႔ ဓာတ္ျပဳၿပီး ဆပ္ျပာ ထြက္လာတယ္၊ အဲဒီအဆင့္မွာ ၾကည့္လိုက္ရင္ အစတုန္းကေျပာခဲ့သလို လူၿပိန္းမ်က္စိမွာ ဆီထဲ ဆပ္ျပာမႈန္႔ထည့္ေမႊေနသလိုပဲ ျမင္ရလိမ့္မယ္၊ ၿပီးမွ အၿငိမ္ထိုင္ထားလိုက္ရင္ ဆီတစ္လႊာ ဆပ္ျပာရည္တစ္လႊာ ႏွစ္လႊာကြဲသြားလိမ့္မယ္၊ ဒီေတာ့ ခြဲလိုက္ေပါ့၊ ဆပ္ျပာရည္အပိုင္းမွာ FFA ေတြက ပါသြားၿပီ၊ လြယ္တယ္ ခြဲတာက၊ ၿပီးၿပီ ႏွစ္ဆင့္။

တတိယအဆင့္ ဆက္ရေအာင္၊ အေရာင္၊ သတၳဳဓာတ္ နဲ႔ ခုနက နည္းနည္းပါးပါးၾကြင္းက်န္နိုင္တဲ့ ဆပ္ျပာဓာတ္ေတြဖယ္ရေအာင္၊ ဒီေနရာမွာက်ေတာ့ ဓာတ္ၾကြကာဘြန္ (Activated Carbon) နဲ႔ ဓာတ္ၾကြ ရႊံ႕ေစးမႈန္႔ (Activated clay earth/ Kaolin) ေတြထည့္တယ္၊ ေျပာမည့္သာေျပာရတယ္၊ ျပင္ညာယွိ သုထမိန္နဲ႔ ေတြ႕ရင္ ဆီထဲ ရႊံ႕မႈန္႔ေတြထည့္ေရာင္းပါတယ္ ဖြေနရင္ ဒုတ္ေခါပဲ၊ ေရာသမေမႊၿပီးရင္ ခုနက ထည့္ခဲ့တဲ့ဟာေတြကို ဆီစစ္နဲ႔ ျပန္စစ္ထုတ္ရတာေပါ့၊ ဒီအဆင့္ဆို ဆီက ေတာ္ေတာ္သန္႔ေနၿပီ။

ကဲ .. ေနာက္တစ္ဆင့္၊ ဖေယာင္းဖယ္မယ္၊ ေဆာင္းဒဏ္ခံနိုင္ေအာင္လုပ္မယ္၊ ဆီဆိုတာ ေအးလြန္းရင္ ခဲတတ္တယ္ေလ၊ ေအးရင္ အရင္ခဲတာ ဆီမွာပါတဲ့ ဖေယာင္းဓာတ္ေၾကာင့္ေလ၊ ဆီကို အေအးခံလိုက္တာေပါ့၊ ျဖစ္လာတဲ့အခဲ အနယ္က်ၿပီဆိုရင္ စစ္ထုတ္ရင္ထုတ္၊ ဒါမွမဟုတ္ ဗဟိုခြာစက္နဲ႔ လွည့္ၿပီး ခြဲထုတ္ရင္ထုတ္၊ တစ္ခုခုလုပ္လိုက္တာေပါ့၊ ဒါဆို ဆီက ၾကည္ၿပီး ေဆာင္းဒဏ္လည္း အထိုက္အေလ်ာက္ ခံနိုင္သြားၿပီ။

ေနာက္ဆံုးတစ္ဆင့္… ဆီရဲ႕ မေကာင္းတဲ့ အနံ႔အသက္ေပးတဲ့၊ မပါသင့္တဲ့ အျခားဓာတ္ေတြျဖစ္တဲ့ Aldehydes တို႔ Ketones တို႔ ေပ်ာက္ေအာင္ လုပ္မယ္၊ ေလဟာနယ္ အေျခအေနမွာ ဆီကို အပူနည္းနည္းေပးၿပီး ဆီပန္းလုပ္ ပန္းထုတ္၊ ဆီထဲမွာပါေနတဲ့ ခုနကေျပာတဲ့ဓာတ္ေတြ၊ ေရေငြ႕ဓာတ္ အၾကြင္းအက်န္ေတြ၊ FFA အၾကြင္းအက်န္ေတြ လစ္ေတာ့၊ ၿပီးၿပီ ဒါဆို၊ သန္႔စင္ၿပီး စားသံုးသင့္တဲ့၊ အရည္အေသြးေကာင္းတဲ့၊ က်န္းမာေရးနဲ႔ညီညြတ္တဲ့ ဆီသန္႔ ရၿပီ။

ကဲ .. ဒါပါပဲ၊ဆီကို ေရထိုးေရာင္းတယ္၊ E Lan ဆပ္ျပာမႈန္႔ထည့္ေရာင္းတယ္၊ မစားသင့္ဘူးလို႔ သူမ်ားေျပာတိုင္း ေလ်ွာက္ယံု မေနနဲ႔ဦး ခ်စ္သူ၊ ဆီဆိုတာ ေရနဲ႔ ေရာေႏွာလို႔ရတဲ့အမ်ိဳးမဟုတ္ဘူး၊ ဆီကို သန္႔စင္ေအာင္လုပ္တဲ့ နည္းပညာထဲမွာ အဲဒါေတြက တမင္ေတာင္ထည့္ၿပီးလုပ္ရေသးတာ၊ ပ်က္ေနတဲ့ ဆီထဲက စားလို႔ရတဲ့ဆီ အစိတ္အပိုင္းကို ျပန္လိုခ်င္ရင္ ဘယ္လိုလုပ္ရတယ္ ထင္သလဲ၊

ေျပာမျပပါဘူး…. သတ္ခ်င္ သတ္လိုက္ ….

ေတာ္ေသၿပီ။

Credit to ပိန္ေညာင္

Post Author: Ma Ma Lay